Բեմադրված շնորհակալություն

Ուսուցչի օրվա առիթով սոցիալական ցանցերում բազմաթիվ տեսանյութեր էի դիտում։ Երեխաները երգում են, պարում, արտասանում, մասնակցում հերթական «թրենդին», տեսախցիկի առջև շնորհավորում և շնորհակալություն հայտնում ուսուցիչներին։

Ու ինչքան շատ եմ նայում, այնքան ավելի շատ հարցեր են առաջանում:

Ոչ այն պատճառով, որ ուսուցչին շնորհակալ լինելը վատ բան է։ Ընդհակառակը։ Ուսուցիչը երեխայի կյանքում այն մարդկանցից է, որի նկատմամբ անկեղծ երախտագիտությունը կարող է մնալ տարիներով։ Բայց հենց այդ պատճառով էլ հարց է առաջանում՝ որտե՞ղ է ավարտվում անկեղծ շնորհակալությունը և սկսվում բեմադրությունը։

Երբ մի ամբողջ դասարան նույն շարժումներն է անում, նույն նախադասություններն ասում, կատարում շնորհակալական երգ կամ հերթական սոցիալական ցանցային «թրենդը», ակնհայտ է՝ սա երեխաների նախաձեռնությունը չէ։ Ինչ-որ մեկը որոշել է՝ ինչ պիտի անեն, ինչպես պիտի կանգնեն, ինչ պիտի ասեն, երբ պիտի ժպտան։

Երեխան պարզապես կատարում է իրեն տրված դերը։

Շատ տեսանյութերում երեխաները հերթով բարձրացնում են թղթեր՝ ուսուցիչներին ուղղված նախապես գրված շնորհակալական բառերով ու արտահայտություններով։ Բառեր, որոնք իրենք չեն ընտրել, մտքեր, որոնք իրենցը չեն, երբեմն էլ՝ ձևակերպումներ, որոնց իմաստը ակնհայտորեն նույնիսկ չեն հասկանում։

Իհարկե, այս բեմադրության մասնակիցները միայն երեխաները չեն։ Նույն տեսանյութերում ուսուցիչներն ու դպրոցի ղեկավարությունն էլ հաճախ դառնում են այդ ներկայացման ակտիվ մասնակիցները՝ կարմիր գորգեր, հանդիսավոր մուտքեր, նախապես մտածված տեսարաններ, տեսախցիկի համար ասված խոսքեր, չափազանցված ժպիտներ ու հերթական «օրիգինալ» նախաձեռնություններ։

Այս ամենը ոչ միայն արհեստական է, այլև՝ մշակույթից զուրկ. երբ կարևոր է ոչ այնքան այն, թե ինչ է իրականում զգում կամ մտածում երեխան, այլ այն, թե ինչ տեսք կունենա այդ ամենը դրսից։ Կարևորը ձևն է, կադրը, համաժամանակյա շարժումը, ճիշտ ընտրված «երաժշտությունը», անգիր արած բառը։ Իսկ բովանդակությունը՝ երեխայի իրական զգացողությունը, ընտրությունը, նույնիսկ այդ բառի իմաստը հասկանալը, մնում է երկրորդ պլանում։

Գուցե արժե ինքներս մեզ հարցնել՝ ո՞ւմ համար է այդ ներկայացումը։ Երեխայի՞։ Ուսուցչի՞։ Ծնողի՞։ Դպրոցի՞։ Թե՞ սոցիալական ցանցերում հրապարակելու համար։

Ամենահետաքրքիրն այն է, որ դպրոցը հենց այն վայրն է, որտեղ մենք պիտի երեխային սովորեցնենք ունենալ սեփական կարծիք, նախաձեռնություն, ընտրություն, անկեղծորեն արտահայտել զգացմունքները։ Բայց հետո նույն երեխային ասում ենք՝ հիմա բոլորդ կանգնե՛ք այստեղ, երգեք սա՛, արեք ա՛յս շարժումը, վերցրեք ա՛յս թուղթը, նայեք տեսախցիկի՛ն, ժպտացե՛ք, նկարո՜ւմ ենք։

Միգուցե մի երեխա ցանկանում է ուսուցչին բացիկ գրել, մյուսը՝ նկարել, երրորդը՝ գրկել։ Մեկ ուրիշն էլ՝ գուցե ընդամենը մի պարզ բառ ասել, բայց ի հենց ի՛ր բառը։

Չորրորդը գուցե ընդհանրապես ոչինչ չի ուզում անել։ Եվ դա նույնպես նորմալ է։

Ի վերջո, եթե ուզում ենք, որ երեխաները սովորեն շնորհակալ լինել, գուցե պետք չէ նրանց սովորեցնել շնորհակալություն խաղալ։