Ժամանակի և մտքի դիլեման

Ղազախստանի համալսարաններին այս ուսումնական տարվանից հնարավորություն կտրվի կրճատել կրթական ծրագրերի տևողությունը՝ դարձնելով 2,5–3 տարի։ Բացի այդ՝ համալսարանները կարող են ներդնել ավելի ճկուն և համակցված ուսուցման ձևաչափեր։ Երկիրը միաժամանակ ընդլայնում է արհեստական բանականության կիրառումը բարձրագույն կրթության մեջ։ Այս մասին հայտարարել է Ղազախստանի գիտության և բարձրագույն կրթության նախարար Սայասատ Նուրբեկը։

«2022 թվականից սկսած՝ առաջին հերթին մենք փոխեցինք պետական կրթական չափորոշիչը։ Այժմ համալսարանները կարող են ինքնուրույն որոշել և փոփոխել կրթական ծրագրերի բովանդակության մինչև 92%-ը, այդ թվում՝ ուսման տևողությունը», — լրագրողներին ասել է նախարարը։

Նուրբեկի ներկայացմամբ՝ նպատակը կրթությունն աշխատաշուկայի փոփոխվող պահանջներին ավելի արագ համապատասխանեցնելն է։ Որոշ մասնագիտությունների դեպքում համալսարանները կարող են փորձարկել ավելի կարճ ուսուցման շրջաններ։

Այս մոտեցման հիմքում այն տրամաբանությունն է, որ եթե նույն կրթական արդյունքին հնարավոր է հասնել ավելի կարճ ժամանակում, ուսանողը կարող է ավելի արագ ավարտել համալսարանը և մտնել աշխատաշուկա։

Ուշագրավ է, որ այս փոփոխությանը Ղազախստանն անցնում է ԱԲ-ի բուհական կենտրոններ ստեղծելուն զուգահեռ։ Բայց որքանո՞վ է ԱԲ-ի վրա հենվելը նպաստում սովորողների ճանաչողական կարողությունների զարգացմանը։

Հետազոտական պատկեր

2025 թվականին Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի մեդիա լաբորատորիայի (MIT Media Lab) հետազոտողները ուսումնասիրել են, թե ինչպես է արհեստական բանականության կիրառումն ազդում մարդու ճանաչողական գործունեության վրա՝ շարադրություն գրելիս։

54 մասնակիցներին բաժանել են երեք խմբի․ մեկը գրել է լեզվային արհեստական բանականության օգնությամբ, մյուսը՝ որոնողական համակարգի միջոցով, իսկ երրորդը՝ առանց որևէ արտաքին գործիքի՝ միայն սեփական գիտելիքներով և մտածողությամբ։

Հետազոտողները գրանցել են մասնակիցների ուղեղի ակտիվությունը և համեմատել խմբերի արդյունքները։ Արհեստական բանականություն օգտագործող խմբի դեպքում ուղեղային կապակցվածությունն ավելի թույլ է եղել, քան առանց տեխնոլոգիական գործիքի աշխատող խմբում։ Հետազոտողները նաև արձանագրել են, որ տեխնոլոգիայի օգտագործմանը զուգահեռ նվազել է ճանաչողական ներգրավվածությունը։

Գիտնականներն այս երևույթը բնորոշում են այսպես՝ «մտավոր աշխատանքի փոխանցում արտաքին գործիքին»։ Պարզ ասած՝ մարդը իր մտավոր աշխատանքի մի մասը, իսկ երբեմն՝ մեծ մասը, փոխանցում է տեխնոլոգիային։

Օրինակ՝ եթե ուսանողը ինքնուրույն է կառուցում փաստարկը, գտնում դրա ապացույցը և ձևակերպում եզրակացությունը, կատարում է ճանաչողական աշխատանք։ Եթե նույն գործողություններն իրականացնում է արհեստական բանականությունը, ուսանողը կարող է ավելի արագ ստանալ պատրաստի արդյունք, բայց ինքնուրույն կատարած մտավոր աշխատանքի ծավալը կարող է նվազել։

Ուշագրավ է, որ հետազոտության ընթացքում արհեստական բանականություն օգտագործած մասնակիցներն ավելի դժվար են հիշել իրենց գրած տեքստի առանձին հատվածները։ Իսկ Ղազախստանի գիտության և բարձրագույն կրթության նախարարի բացատրուըթյամբ, երբեմն 1–ին կուրսում սովորածը ուսանողը մոռանում է 4–րդ կուրսում, և հենց այս պատճառով է որոշվել բուհ–երին հնարավորություն տալ կրճատել ուսման տևողությունը։