Ուսուցչի մասնագիտությունը՝ ըստ ՏՀԶԿ – ի

Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (ՏՀԶԿ) սեպտեմբերի 29 – ին հրապարակել է Հայացք կրթությանը 2026․ ՏՀԶԿ ցուցանիշներ (Education at a Glance 2026: OECD Indicators) զեկույցը՝ կրթական համակարգերի միջազգային համադրելի ցուցանիշներով։

Զեկույցը ներառում է ՏՀԶԿ անդամ երկրների և գործընկեր տնտեսությունների կրթական համակարգերի վերաբերյալ միջազգային համադրելի տվյալներ։ Մի շարք ցուցանիշներ ներկայացվում են նաև ԵՄ25 երկրների միջին ցուցանիշի համեմատությամբ, որը հաշվարկվում է ԵՄ և ՏՀԶԿ անդամ կամ անդամակցության գործընթացում գտնվող 25 երկրների տվյալների միջինով։ Այդ երկրների թվում են Ավստրիան, Բելգիան, Բուլղարիան, Խորվաթիան, Չեխիան, Դանիան, Էստոնիան, Ֆինլանդիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Հունաստանը, Հունգարիան, Իռլանդիան, Իտալիան, Լատվիան, Լիտվան, Լյուքսեմբուրգը, Նիդեռլանդները, Լեհաստանը, Պորտուգալիան, Ռումինիան, Սլովակիան, Սլովենիան, Իսպանիան և Շվեդիան։

Որոշ ցուցանիշների համար ներկայացվում է նաև G20 – ի միջին ցուցանիշը, որը հաշվարկվում է տվյալներ ունեցող կամ գնահատելի տվյալներ ներկայացնող G20 երկրների չկշռված միջինով։

Հայաստանը «Education at a Glance 2026» զեկույցում առանձին երկրի բաժնով ներկայացված չէ։

558 էջից բաղկացած զեկույցի հատուկ թեման ուսուցիչների պակասն է։ Անդրադարձ կա այս խնդրի տարածվածությանը, պատճառներին ու այն քայլերին, որոնց միջոցով կրթական համակարգերը կարող են արձագանքել խնդրին։

Խնդիրները

Ըստ զեկույցի՝ ՏՀԶԿ երկրներում տարրական և միջնակարգ կրթության ուսուցիչների 9,1 % – ը լիարժեք որակավորում չունի։ 2024/25 ուսումնական տարվա ընթացքում լիարժեք որակավորում ունեցող ուսուցիչների 6,4 % – ը լքել է մասնագիտությունը, իսկ միջնակարգ դպրոցների ուսուցիչների 8,4 % – ը սկսել է դասավանդել որպես երկրորդ աշխատանք։

ՏՀԶԿ – ն փաստում է, որ ուսուցիչների պակասն ավելի արտահայտված է նաև գյուղական, հեռավոր և սոցիալապես անբարենպաստ համայնքներում, ինչպես նաև այնպիսի առարկաների դեպքում, ինչպիսիք են մաթեմատիկան և բնական գիտությունները։

Զեկույցի տվյալներով՝ Լատվիայում և Լյուքսեմբուրգում 2024/25 ուսումնական տարվա սկզբին միջնակարգ կրթության ուսուցչական հաստիքների շուրջ 4 % – ը թափուր էր, մինչդեռ տվյալներ ներկայացրած երկրների մեծ մասում այդ ցուցանիշը 3 % – ից ցածր էր։ Միաժամանակ ՏՀԶԿ – ում յուրաքանչյուր չորրորդ միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչը 55 տարեկանից բարձր է, իսկ դա առաջիկա տարիներին ուսուցիչների լրացուցիչ կարիք ստեղծելու ռիսկ է առաջացնում։

Պատճառները

Զեկույցը շեշտում է, որ ուսուցիչների մասնագիտության գրավչությունը միայն աշխատավարձի հարց չէ։ Ըստ զեկույցի, մրցունակ վարձատրությունն ու կառավարելի աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունը կարող են նպաստել մասնագիտության գրավչությանը, սակայն կարևոր են նաև ուսուցչի մասնագիտական ինքնավարությունը, ղեկավարության աջակցությունը, գործընկերային հարաբերությունները, կարիերայի զարգացման հնարավորությունները և հասարակության վերաբերմունքը մասնագիտության նկատմամբ։

Կրթական համակարգերի արձագանքների թվում ՏՀԶԿ – ն առանձնացնում է ուսուցիչների ժամանակի և մասնագիտական կարողությունների ավելի արդյունավետ օգտագործումը, վարչական ծանրաբեռնվածության նվազեցումը, թվային գործիքների և արհեստական բանականության կիրառումը, աշխատուժի պլանավորման բարելավումը և դպրոցների կազմակերպական կառուցվածքների վերանայումը։