Ժամանակակից կրթության հռչակած առաջնահերթություններից է քննադատական և ստեղծագործական մտածողության խթանումը։ Հայաստանյան հանրակրթությունը բացառություն չէ։ Լավ է, իհարկե, որ պետությունը կարևորում է մտածող և ստեղծագործող անհատի, քաղաքացու դերը, բայց վատ է, շատ վատ է, որ անտեսվում է կամ առավել չի կարևորվում մտածող և ստեղծագործող ուսուցիչը։

Գուցե չափորոշչային ձևակերպումներով կարևորվում է, բայց իրականում հակառակն է․ համակարգը ձգտում է ստանդարտացման ու կաղապարների, որովհետև հեշտ է վերահսկել, կառավարել, գնահատել մեկ միասնական բովանդակությունը, մինչդեռ ազատ, ստեղծագործ մոտեցումները պահանջում են մանկավարժության խորքային իմացություն և էականը երկրորդականից տարբերելու հասուն հմտություն։

Ահա ամեն ինչ, ընդհուպ մեկ միավոր դասի կառուցվածքը կաղապարայնացնելու այս միտումը բոլորովին էլ չի նպաստում ուսուցման կամ ուսումնառության քննադատական-ստեղծագործական բնույթին։ Դասալսման ընդունված ձևաթղթի բազմաթիվ, երբեմն անտրամաբանական պահանջներից շեղումը, (կարևոր չէ՝ ինչ նպատակով) համարվում է թերացում։ Ի՞նչ է մնում ուսուցչին, եթե ոչ մի կողմ դնելով, անտեսելով իրական խնդրի լուծմանը միտված սեփական ընկալումները և ազատ մոտեցումները՝ համապատասխանել, տեղավորվել պարտադրվող կաղապարներում, որովհետև դա անքննելի պահանջ է։

Այս ամենը վկայում է միայն մեկ բանի մասին․ չկա վստահություն և հավատ, որ ուսուցիչը անհատականություն է․ ունի ազատ անհատին հատուկ պատասխանատվության, ինքնագիտակցության և ստեղծագործ մոտեցման բարձր մակարդակ։ Ուստի չի կարող ինքնուրույն որոշել, թե ինչպես պետք է հասնի իր նպատակին, նրան պետք է ուղղորդել և պարտադրել պատրաստի կաղապարներ։

Եվ տուժում են բոլորը․ ազատ մտածող, ստեղծագործ ուսուցիչը հիասթափվում է իրեն պարտադրվող կաղապարներից, և բնականաբար, տուժում է դասավանդման արդյունավետությունը, կաղապարված մտածողությամբ ուսուցիչն ավելի է կաղապարվում, որովհետև դա է իրենից պահանջվում։ Հարց է առաջանում՝ ինչպես պետք է անազատ ուսուցիչը զարգացնի սովորողների քննադատական միտքը։

Նելլի Հայրապետյան