PISA 2025․ թվային տեխնոլոգիաները՝ ՀՀ – ում և աշխարհում

PISA 2025-ի զեկույցը Հայաստանի աշակերտների թվային վարքագծի մասին մի շարք տվյալներ է ներկայացնում։ Դրանցից երևում է, որ Հայաստանում աշակերտները թվային սարքերն ու արհեստական բանականությամբ չաթբոտներն ուսումնական նպատակներով օգտագործում են ՏՀԶԿ երկրների միջինից ավելի հաճախ։ Բայց զեկույցը նաև ցույց է տալիս, որ տեխնոլոգիայի օգտագործումն ինքնին դեռ չի նշանակում ավելի բարձր ուսումնական արդյունք։

Թվային սարքերը՝ դպրոցում

Հայաստանի աշակերտները դպրոցում ուսումնական նպատակներով թվային սարքեր օգտագործում են օրական միջինը 2,2 ժամ։ ՏՀԶԿ երկրների միջին ցուցանիշը 1,7 ժամ է։

Դպրոցում թվային սարքերը ժամանցի նպատակով Հայաստանում օգտագործվում են օրական միջինը 1,4 ժամ, իսկ ՏՀԶԿ երկրների միջին ցուցանիշը 1,1 ժամ է։

Միաժամանակ, Հայաստանում ավելի քիչ աշակերտներ են հայտնել, որ թվային սարքերն իրենց դասերին շեղում են։ Հայաստանի աշակերտների 17 % – ը նշել է, որ իրենց դասընկերները բնագիտության դասերի մեծ մասի կամ բոլոր դասերի ընթացքում հաճախ շեղվում են թվային սարքերի պատճառով։ ՏՀԶԿ երկրների միջինը 28 % է։
Սակայն նույնիսկ այս դեպքում տարբերությունը տեսանելի է ուսումնական արդյունքներում։ Հայաստանում թվային սարքերի պատճառով շեղված աշակերտները բնագիտությունից միջինում 12 միավորով ավելի ցածր արդյունք են գրանցել, քան նրանք, ովքեր նման շեղվածություն չեն արձանագրել։ ՏՀԶԿ երկրներում այդ տարբերությունը 11 միավոր է։

Բջջային հեռախոսների օգտագործումը՝ դպրոցում

PISA 2025-ը դիտարկել է նաև դպրոցներում բջջային հեռախոսների օգտագործման սահմանափակումները։

Հայաստանում աշակերտների 34 % – ը սովորում է այնպիսի դպրոցներում, որտեղ բջջային հեռախոսների օգտագործումն արգելված է։ ՏՀԶԿ երկրների միջին ցուցանիշը 49 % է։

ՏՀԶԿ-ի տվյալներով՝ այն դպրոցներում, որտեղ բջջային հեռախոսների օգտագործումն արգելված է, աշակերտները մոտ 13 % – ով ավելի քիչ են հայտնում թվային սարքերի պատճառով շեղվելու մասին։

Արհեստական բանականությունը՝ աշակերտների ուսումնական առօրյայում

PISA 2025-ի կարևոր նոր թեմաներից է արհեստական բանականության օգտագործումը։

ՏՀԶԿ երկրների աշակերտների 46 % – ը նշել է, որ արհեստական բանականությամբ չաթբոտներն ուսմանը օգնելու համար օգտագործում է շաբաթական առնվազն մեկ անգամ։ Հայաստանում այդ ցուցանիշը 49 % է։

Հայաստանում աշակերտները արհեստական բանականությամբ չաթբոտներն առանձին ուսումնական առաջադրանքների համար ևս ավելի հաճախ են օգտագործում, քան ՏՀԶԿ երկրների միջինում։

Հայաստանի աշակերտների 40 % – ը նշել է, որ արհեստական բանականությունն օգտագործում է գրավոր առաջադրանքների համար տեքստ կազմելու նպատակով։ ՏՀԶԿ երկրների միջինը 29 % է։

36 % – ը այն օգտագործում է տեքստը ամփոփելու համար՝ ՏՀԶԿ երկրների 30 % միջինի համեմատ։

Եվս 36 % – ը արհեստական բանականությունն օգտագործում է նոր թեմայի վերաբերյալ նախնական հետազոտություն իրականացնելու համար։ ՏՀԶԿ երկրների միջինը 31 % է։

Արհեստական բանականությունը միշտ չէ, որ օգնում է

Սակայն այս թվերը չպետք է հասկանալ այնպես, որ արհեստական բանականությունն ավելի հաճախ օգտագործող աշակերտները պարտադիր ավելի բարձր արդյունք են գրանցում։

ՏՀԶԿ – ն PISA 2025 – ի զեկույցում ընդգծում է, որ «արհեստական բանականության օգտագործման և աշակերտների արդյունքների կապը բարդ է՝ կախված նրանից, թե ինչպես և ինչ նպատակով են աշակերտներն այն օգտագործում»։

Օրինակ՝ այն աշակերտները, որոնք արհեստական բանականությունն օգտագործում են կոնկրետ դպրոցական առաջադրանքների համար՝ տեքստ ամփոփելու, տեքստ կազմելու կամ հետազոտություն իրականացնելու նպատակով, բնագիտությունից ավելի ցածր արդյունքներ են գրանցում, քան այդ առաջադրանքների համար արհեստական բանականություն չօգտագործողները։

Այս խմբերի միջև տարբերությունը միջինում մոտ 20 միավոր է՝ ի օգուտ արհեստական բանականություն չօգտագործող աշակերտների։ PISA-ի գնահատմամբ՝ այդ տարբերությունը մոտավորապես համապատասխանում է մեկ տարվա ուսուցման։

Մյուս կողմից, ընդհանուր նպատակներով արհեստական բանականությունը պարբերաբար օգտագործող աշակերտների արդյունքները էապես չեն տարբերվում այն աշակերտների արդյունքներից, որոնք այն չեն օգտագործում։

PISA 2025 – ը նաև ցույց է տալիս, որ այն աշակերտները, որոնք արհեստական բանականությունն օգտագործում են ընդհանուր նպատակներով և դպրոցում հնարավորություն ունեն զարգացնելու արհեստական բանականության գրագիտությունը, բնագիտությունից հակված են փոքր-ինչ ավելի բարձր արդյունքներ գրանցելու։
Սակայն այստեղ ևս կա անհավասարության վտանգ։ Արհեստական բանականության գրագիտություն զարգացնելու նման հնարավորություններն ավելի հաճախ ունեն սոցիալ – տնտեսական առումով բարենպաստ պայմաններում գտնվող աշակերտները։ Սա, ըստ զեկույցի, կարող է խորացնել արհեստական բանականության ոլորտում առաջացող անհավասարությունը։
Տեխնոլոգիայից առաջ՝ սովորելու կարողությունը
PISA 2025-ի զեկույցը արհեստական բանականության թեման դիտարկում է նաև ավելի լայն՝ սովորելու կարողության համատեքստում։
Արագ փոփոխվող աշխարհում երիտասարդներին միայն բարձր ակադեմիական արդյունքների հասնելը բավարար չէ։ Նոր հմտություններ սովորելու, վերաորակավորվելու և ամբողջ կյանքի ընթացքում սովորելու համար կարևոր են նաև մոտիվացիան, ինքնուրույնությունը և սովորելու ռազմավարությունները։
PISA 2025-ի տվյալները ցույց են տալիս, որ աշակերտների ուսումնառության մեջ ներգրավվածության տարբեր գործոնները կապված են նրանց առաջադիմության հետ և փոխադարձաբար ամրապնդում են միմյանց։
Կարևոր է նաև այն միջավայրը, որտեղ երեխան սովորում է։ PISA-ն առանձնացնում է դպրոցի նկատմամբ պատկանելիության զգացումը, կրթության արժեքը հասկանալը, ինչպես նաև անվտանգ, աջակցող և անհրաժեշտ ռեսուրսներով ապահովված միջավայրը։

ՏՀԶԿ երկրների աշակերտների 76 % – ը նշել է, որ իրեն դպրոցում պատկանելիության զգացում ունի։

Ընտանիքի և ուսուցիչների հետ հարաբերությունները ևս կարևոր են աշակերտների ներգրավվածության և առաջադիմության համար։

Այս տվյալների համադրումը մեկ հարց է առաջ բերում․ արդյո՞ք աշակերտը տեխնոլոգիան օգտագործում է սովորելու համար, թե տեխնոլոգիան պարզապես փոխարինում է սովորելուն։

Արհեստական բանականության արագ տարածման պայմաններում այս տարբերությունն ավելի կարևոր է դառնում։ Աշակերտին անհրաժեշտ է ոչ միայն տեխնոլոգիայից օգտվելու հնարավորություն, այլև այն քննադատաբար և նպատակային օգտագործելու կարողություն։