ՅՈՒՆԵՍԿՕ․ գրագիտության վեց հաջողված փորձ

ՅՈՒՆԵՍԿՕ – ի՝ 2026 թվականի Գրագիտության միջազգային մրցանակները ստացել են Լիբանանում, Նիգերիայում, Թաիլանդում, Նիդեռլանդներում, Մեքսիկայում և Կոլումբիայում նախաձեռնություններով հանդես եկած կազմակերպությունները։

Լիբանան․ կրթությունը՝ նոր հնարք

Լիբանանի Բեյրութի Շաթիլա փախստականների ճամբարում ապրող 12 – ամյա Վիսալը դպրոցական կրթությունից դուրս էր մնացել և չէր կարողանում կարդալ ու գրել։ Իրավիճակը բարդ էր նաև վաղ ամուսնության վտանգով։ Վիսալին արագացված կրթական ծրագրում ներգրավելով հնարավոր է դարձել սովորեցնել կարդալ և գրել, իսկ հետագայում երեխան իր սովորածը սկսել է փոխանցել նաև մորը։

Ուշագրավ է, որ կրթական ճանապարհը դրանով ոչ միայն չի ավարտվել, այլև Վիսալը պատրաստվում է Կանադայում հոգեբանություն ուսումնասիրել։

Նիգերիա․ գիրքը՝ զենքի փոխարեն

Նիգերիայում բարեգործական կազմակերպության իրականացրած ծրագիրը երեխաներին անվճար կրթական հնարավորություններ է տրամադրում հատկապես այն համայնքներում, որտեղ բռնության հետևանքով նրանք դուրս են մնացել դպրոցից։

12 – ամյա Չիսոմը երկու տարի չէր հաճախել դպրոց՝ բռնության պայմաններում։ Նա անվճար ուսումնական կենտրոններից մեկում վեց ամսում գրել է իր առաջին գիրքը՝ «Գիրք և խաղաղություն» –ը։

Չիսոմը գրքով դիմում է իր հասակակից տղաներին՝ կոչ անելով զենքի փոխարեն ընտրել գիրքը։

Այսօր Չիսոմը ինքն է սովորեցնում հինգ այլ երեխաների և մասնակցում շարժական գրադարանի աշխատանքներին։

Ծրագրի կազմակերպիչները նշում են, որ իրենք միտումնավոր աշխատում են նաև վտանգավոր համարվող տարածքներում, որտեղ անվտանգության խնդիրները սահմանափակում են կրթության հասանելիությունը։ Ծառայություններն ամբողջությամբ անվճար են, իսկ ծախսերը ծածկվում են նվիրատվությունների և կամավորների միջոցով։

Թաիլանդ․ լեզուն՝ փրկության միջոց

Թաիլանդի Հաթ Յայ քաղաքի տեղական իշխանության ծրագիրը գրագիտությունը կապում է ոչ միայն կրթության, այլև համայնքի դիմակայունության հետ։

Ծրագիրը գործում է 2016 թվականից և արդեն ընդգրկել է ավելի քան 1 400 սովորողի։ Ամեն տարի մասնակիցների ավելի քան 60 % – ը կանայք են։

Ծրագրի նպատակներից է բազմալեզու գրագիտության զարգացումը, որպեսզի մարդիկ կարողանան տարբեր իրավիճակներում արդյունավետ հաղորդակցվել և օգտվել կրթական ու տեղեկատվական հնարավորություններից։

Ծրագրի շնորհիվ անգլերեն ու մալայերեն սովորած երիտասարդ մասնակիցներից մեկը կարողացել է լեզուների իմացությամբ օգնել արգելափակված զբոսաշրջիկներին՝ բնական աղետի ժամանակ։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ – ն լեզվական գիտելիքը տվյալ դեպքում դիտարկում է դասարանի սահմաններից դուրս՝ գործնական հմտության օրինակ, որի շնորհիվ արտակարգ իրավիճակում աջակցություն է ցուցաբերվել մարդկանց։

Նիդեռլանդներ․ մայրենի լեզուն՝ դպրոցում

Նիդեռլանդներում իրականացվող նախաձեռնությունը փորձում է դպրոցական միջավայրն ավելի ներառական դարձնել՝ երեխաներին խրախուսելով պահպանել և օգտագործել նաև տանը կիրառվող լեզուները։

Դպրոցները փորձում են ստեղծել միջավայր, որտեղ տարբեր լեզուներով խոսող երեխաները կարող են ներկայացնել և զարգացնել իրենց լեզվական ինքնությունը։

Ուսուցիչները պատմել են, որ երեխաների վարքագծում նկատելի փոփոխություն է լինում, երբ նրանց դիմավորում են իրենց մայրենի լեզվով․ նրանք ավելի են ակտիվանում և ավելի ազատ մասնակցում դասերին։

Ծրագրի երկարաժամկետ նպատակն է, որ յուրաքանչյուր դպրոց կարողանա ստեղծել լեզվական առումով ներառական միջավայր՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով առավել խոցելի և կրթական համակարգում հաճախ անտեսվող համայնքներին։

Մեքսիկա․ գրագիտության առաջին քայլը

Մեքսիկայի Չիապաս նահանգում իրականացվող նախաձեռնության շահառուներն այն մարդիկ են, որոնք տարբեր պատճառներով դուրս են մնացել կրթությունից և չեն ստացել անհրաժեշտ գրագիտության հմտություններ։

Ծրագրի մասնակիցներից Նիկոլասա Լոպես Մարտինեսը ընդամենը մեկուկես ամիս անց կարողացել է առաջին անգամ գրել իր անունն ու ընտանիքի անդամների անունները։

Թվացյալ պարզ այս գործողությունը նրա համար կրթական համակարգի հետ կապի վերականգնման կարևոր քայլ է դարձել։

Այս օրինակը նաև ցույց է տալիս, որ գրագիտության արդյունքը միշտ չէ, որ պետք է չափել միայն ավելի բարձր կրթական մակարդակներով։ Որոշ մարդկանց համար անունը կարդալն ու գրելն արդեն ինքնուրույնության և հետագա սովորելու հնարավորություն է ստեղծում։

Կոլումբիա․ համայնքը՝ կրթության մասնակից

Կոլումբիայում Բոգոտայի հանրային գրադարանների ցանցի ծրագիրը գրագիտությունը դիտարկում է ավելի լայն՝ ներառական և միջմշակութային շրջանակում։

Ծրագիրը հասանելի է տարբեր խմբերի՝ ներառյալ բնիկ ժողովուրդների ներկայացուցիչներին, խուլ համայնքներին, միգրանտներին, տեղահանված մարդկանց, խոցելի համայնքների։

Ծրագրի կարևոր ուղղություններից մեկը բնիկ ժողովուրդների լեզուների և մշակութային ժառանգության հետ աշխատանքն է։ Մասնավորապես, իրականացվում է մուիսկաների լեզվի վերականգնման և փաստագրման աշխատանք։

Համայնքի գիտելիք կրողները ոչ միայն կրթության շահառուներ են, այլև դառնում են վարձատրվող կրթական մասնագետներ։

Այս մոտեցումը միաժամանակ նպաստում է գրագիտության զարգացմանը, մշակութային ինքնության պահպանմանը և համայնքի անդամների մասնակցությանը հասարակական կյանքում։

Գրագիտությունը՝ հնարավորություններ

ՅՈՒՆԵՍԿՕ – ն գրագիտության ուղղությամբ աշխատում է 1946 թվականից։ Կազմակերպության մոտեցմամբ՝ ողջ կյանքի ընթացքում գրագիտությունը կրթության հիմնարար իրավունքի կարևոր բաղադրիչ է և կարող է նպաստել նոր կրթական ու սոցիալական հնարավորությունների ստեղծմանը։

Գրագիտության խնդիրը դիտարկվում է ոչ թե որպես մարդու կրթական հնարավորությունների վերջնական սահման, այլ որպես խնդիր, որի լուծման համար կարելի է նախագծել, փորձարկել և զարգացնել համապատասխան կրթական միջամտություններ։