Շվեդ արվեստագետ Հեյդի Էդստրյոմը «Սահմաններ» ցուցահանդեսին ներկայացրեց «Ուժի լարեր» ստեղծագործությունը, որը երաժշտության, ինստալյացիայի, կատարողական արվեստի ինքնատիպ համադրություն էր:

ՀՀ նկարիչների միության «Մարտիրոս Սարյան» սրահում «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի Գեղարվեստի ուսումնական կենտրոնի հեղինակային կրթական ծրագրով իրականացված ամենամյա, ամառային «Արվեստի փառատոնի» շրջանակներում, արվեստագետ ուսուցիչների ջանքերով կազմակեպված ուշագրավ աշխատանքների դասավորվածությունն այնպիսին էր, որ մի կողմում Շվեդիայից ժամանած հայազգի արվեստագետ Նարեկ Աղաջանյանի «Մայր հող» ստեղծագործությունն էր, մյուս կողմում՝ Մարտին Ալունդի «Մայր» կտավը:

Անլսելին՝ լսելի

Հեյդի Էդստրյոմի ստեղծած գործիքը ձգվում էր տարածության մեջ․ արևի շողեր հիշեցնող մոտ տաս մետրանոց լարերը առաջին հայացքից անլսելի էին, սակայն դրանք դառնում են զգայուն, եթե ընտրված մոտեցումը համարժեք է:

Հեյդի Էդստրյոմի կատարումը արտացոլում էր Գագիկ Չարչյանի մշակած կոնցեպտից բխող գաղափարը․ սահմանները՝ քաղաքական, մշակութային և էքզիստենցիալ, երբեք բացարձակ չեն։ Ինչպես լարերի լռությունը վերածվեց հնչյունի, այնպես էլ կարծր կամ անխոս թվացող շեմը կարող է բացել նոր հնարավորություններ։ Լսելը դարձավ բացահայտում, իսկ սահմանը՝ փոխակերպման տարածք։

Այս ստեղծագործությունն ամբողջացել է Հայաստանում արվեստագետի ստացած տպավորությունների հիմքով: Արենիի քարանձավի՝ թելերով առանձնացած հազարամյա հնությունների, կյանքի գոյության վառ ապացույցների մասին մտորումները բացել են գիտելիքի նոր շերտերի հասնելու ուժեր: Եվ այնքան են ոգեշնչել, որ արվեստագետը սկսել է մտային ճանապարհորդություն իմացությունների, մարդկային գիտելիքի նվաճման արահետների թեմայով:

Ստեղծագործություն և կրթություն

mediaforedu.am-ի հետ զրույցում Էդստրյոմը ընդգծեց կրթության մեջ արվեստի դերի կարևորությունը։ Նրա համոզմամբ՝ ստեղծագործականությունը և արվեստը ոչ թե հավելյալ արժեքներ են, այլ՝ կենսական նվեր։ «Շատ կարևոր է ստեղծագործականությունը բացահայտել դեռ վաղ տարիքից։ Այն բացում է մտքի նոր հնարավորություններ, օգնում է լինել նորարար, հաղորդակցվել և մտածել ոչ միայն ֆունկցիոնալ, այլև աբստրակտ ձևով»,– ասում էր նա։

Հեյդի Էդստրյոմը Հայաստանում ստեղծագործել է դեռահասների հետ և հենց նրանց համար՝ համադրելով կերպարվեստը, երաժշտությունը, պարը և թատրոնը։ Նրա խոսքով՝ դպրոցականների հետ աշխատելն առանձնահատուկ է, քանի որ նրանք արդեն իսկ այն համոզմունքով են ապրում, որ «ամեն ինչ հնարավոր է»։

Հայաստանյան փորձը նրա մոտ թողել է ուժեղ տպավորություն։ «Այստեղ մարդիկ շատ պատրաստակամ էին լսելու և բացվելու նորի առջև։ Այդպիսի հետաքրքրասիրությունը մեծ նշանակություն ունի, քանի որ թույլ է տալիս հաղթահարել սովորականի սահմանները»,- իր տպավորություններն ամփոփեց արվեստագետը։

Էդստրյոմի կարծիքով՝ արվեստի կարևորությունը հենց իր «ոչ պրակտիկ» բնույթի մեջ է․ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու անպետք թվացողը, որտեղ հաճախ բացվում են նոր ճանապարհներ։ Այս մոտեցումը, նրա համոզմամբ, ձևավորում է մտածողության ճկունություն, խթանում է կարեկցանքը և կապ է ստեղծում մարդկանց միջև՝ զգացմունքների շնորհիվ։

Այսօրվա անկայուն աշխարհում, որտեղ սահմաններն անընդհատ վերաձևվում են, Էդստրյոմը պոետիկ մտածողությունը համարում է անփոխարինելի։ «Այն օգնում է պահպանել զգալու ունակությունը, կարեկցել և պատկերացնել ապրելու այլ ձևեր»,- ամփոփեց նա։

Էդստրյոմի ներկայությունը «Սահմաններ» ցուցահանդեսում լրացուցիչ անգամ հիշեցրեց, որ արվեստը շքեղություն չէ։ Այն միջոց է՝ անլսելին լսելի դարձնելու, երևակայությունը կենդանի պահելու և կրթությունը վերափոխելու՝ ապահովելով ոչ միայն գործնական, այլև խորապես մարդկային կողմերը։

Անուշ Մարտիրոսյան