«Կայթ» մշակութային հանգույցը նոյեմբերի 2-ին Վայոց ձորի սահմանամերձ Խաչիկ գյուղում նշեց «Արև է ելել» կրթամշակութային ծրագրի 3-րդ տարեդարձը՝ էքսպոյով, բովանդակային քննարկումներով, մշակութային նմուշների ներկայացմամբ:

«Կայթ»-ը Խաչիկ համայնքին նվիրեց խեցեգործության, ասեղնագործության աշխատարաններ և գրադարան: «Կայթ» մշակութային հանգույցի ջանքերով տեղացիներից 3 հոգանոց թիմ է ձևավորվել, որոնցից 2-ը կդասավանդեն աշխատարաններում, իսկ 1-ը կհամակարգի կրթամշակութային ծրագիրը:

Նախաձեռնությանը միացել է 14 հասարակական կազմակերպություն, նաև անհատներ, որոնք կրթամշակութային ոլորտում կարևորում են հատկապես գյուղերում կրթության և մշակույթի ապահովման հարցերը:

Հայկական ծեսեր

Մխիթար «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ծեսերի կենտրոնը ազդարարեց բացումը` ներգրավելով այլ տաղավարների ներկայացուցիչներին ու նրանց հրավիրելով երաժշտագիտական տաղավար։ Նախաձեռնության հեղինակը կենտրոնի ղեկավար Սյուզի Մարգարյանն էր։

Մշակույթի և արվեստի կարևորությունը

Երեխաների և մեծահասակների համար մշակույթի ու արվեստի կրթության կարևորությանը անդրադարձ եղավ պանելային քննարկումներով:

Աննա Վարդապետյան. իրավագիտակցություն և հեքիաթներ

ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը անդրադարձավ իրավագիտակցության բարձրացման հարցերին՝ հատուկ ուշադրություն հրավիրելով Հովհաննես Թումանյանի «Պոչատ աղվեսը» և «Ծիտը» հեքիաթներին:

Գլխավոր դատախազի համոզմամբ, հեքիաթների միջոցով արտահայտված է մի դեպքում կատարած քայլն ուղղելու, մյուս դեպքում՝ ապօրինի հարստացման դասական ճանապարհն ու դրա վերջին կետը: Ըստ դատախազի, անգամ մեծահասակները չեն մտածում այս հարցերի մասին:

Աննա Վարդապետյանն ընդգծեց, որ կարևոր է ժամանակ հատկացնելն ու երեխաների համար հեքիաթներ պատմելը:

Գլխավոր դատախազը բանասերներին և իրավաբաններին կոչ արեց ուշադրություն դարձնել հեքիաթներով փոխանցվող իմաստությանը:

Լուսինե Թորոյան. Ժողովրդական արվեստը

Հովհաննես Շարամբյանի անվան ժողովրդաան արվեստների թանգարանի տնօրեն Լուսինե Թորոյանը թանգարանների կրթական նշանակությունը շեշտադրելով՝ ներկայացրեց օրինակներ, թե ինչպես են երեխաները արվեստի միջոցով ձևավորվում, ստանում լայն աշխարհայացքի հնարավորություն:

Ազգային մշակույթի կարևորությունը

«Մենք» ՀԿ նախագահ Ստեփան Թորոյանը ազգային մշակույթն ու ծեսերը տարածելու գործը համեմատեց պարտիզանական պայքարի հետ՝ ընդգծելով, որ իրականում դրա կարիքը պետք է չլիներ, քանի որ ժամանակին ազգային մշակույթը եղել է մեր ժողովրդի կենցաղավարության մասը: Ստեփան Թորոյանը շեշտեց ազգային ինքնության պահմանման կարևորությունը՝ բոլոր ոլորտներում:

Արժեքներ

ԿԱԶԱ հիմնադրամի երիտասարդների քաղաքացիական կրթության ծրագրի համակարգող Վահե Սալահյանը ուշադրություն հրավիրեց 2013 թվականից ի վեր ԿԱԶԱ-ի նախաձեռնած ծրագրերին՝ ընդգծելով արժեքների վրա հիմնված կրթությունը, արժեքներ կրելը, տարածելը:

Վահե Սալահյանը մանրամասնեց, թե ինչ դասընթացներ են կազմակերպել խաղով կրթության, երեխաներին գրավող մոտեցումներով: Արդյունքները վկայում են, որ զարգանում են երեխաների կարողությունները:

Մշակույթն ու կրթությունը՝ համայնքներում

Երկրորդ պանելային քննարկման թեման էր՝ կրթության հասանելիության խնդիրը հեռավոր համայնքներում: Սոցիոլոգ, հետազոտող, ԵՊՀ սոցիոլոգիայի ֆակուլտետի ասպիրանտ Արևիկ Համբարձումյանը ներկայացրեց իր կատարած հետազոտության արդյունքներն, ըստ որոնց՝ Հայաստանի համայնքների 72 %-ում արվեստի և մշակույթ կրթության հնարավորություններ՝ արվեստի դպրոցներ, խմբակներ կամ ուսուցիչներ չկան:

Երկարաժամկետ լուծումների կարիք

«Կայթ» մշակութային հանգույցի հիմնադիր տնօրեն Կորյուն Դավթյանը պատասխանեց Արևիկ Համբարձումյանի հարցին՝ կապված մշակութային կրթության բովանդակության, խնդիրների հետ: Կորյուն Դավթյանը հստակեցրեց, որ մնացած 28 տոկոսում ամենևին էլ այնպիսի իրավիճակ չէ, որ ամեն ինչ ապահովված է:

«Կայթ» մշակութային հանգույցի հիմնադիրը հատուկ ուշադրություն հրավիրեց հարցերին, թե սովորողը որտեղ է կիրառելու իր գիտելիքը, ինչ մասնագիտական պակաս կա: Ըստ Կորյուն Դավթյանի, այս ոլորտում կա երկարաժամկետ լուծումների կարիք:

Արար. հողը պահողների ինքնությունը

Ավանդական արհեստների 14 ճյուղերի դասավանդումը վերջին 8 տարում 10 հազար շահառուի հասցրած «Արար» կենտրոնի հիմնադիր ղեկավար, «Գութան» փառատոնի հիմնադիր, վաստակավոր արտիստ Արսեն Գրիգորյանը պնդեց, որ հող պահելու համար անչափ կարևոր է պահել ազգային ինքնությունը: Արսեն Գրիգորյանի խոսքով, մշակութային կրթության վերաբերյալ «Արար» կենտրոնի նախաձեռնություններում ընդգրկում են անխտիր բոլորին՝ մեծերին և փոքրերին: Եվ, ըստ վաստակավոր արտիստի, հենց դա է ազգային ինքնության պահպանման ճանապարհը:

Մշակույթի ճանաչողություն

«Արար» քաղաքակրթական հետազոտությունների հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Արմեն Խաչիկյանը իր խոսքն ուղղեց նախ և առաջ Խաչիկ գյուղի երիտասարդներին: Ընդգծեց, որ Հայաստանի 954 գյուղական համայնքների 15 տոկոսում դպրոց չկա և ուսուցիչներն ու սովորողները երբեմն նաև այլ գյուղերից են տեղափոխվում: Այս պայմաններում, ըստ Արմեն Խաչիկյանի, առավել կարևոր է դառնում ոչ միայն հարազատ գյուղում մնալը, կրթությամբ զբաղվելը, այլև հայկական հարուստ մշակույթը ճանաչելը մասնավորապես Արսեն Գրիգորյանի համակարգմամբ «Արար» նախաձեռնությանն արձագանքելով:

«Դասավանդիր հանուն Հայաստանի». ուղիներ

«Դասավանդիր հանուն Հայաստանի» կրթական հիմնադրամի կարիերայի զարգացման համակարգող Հասմիկ Հովհանիսյանը հանրակրթության խնդիրներին անդրադառնալով՝ վկայակոչեց պաշտոնական տվյալներն, ըստ որոնց՝ տարրական դպրոցն ավարտող յուրաքանչյուր երրորդ երեխա ֆունկցիոնալ անգրագետ է՝ չունի տառաճանաչություն, պարզ տեքստը չի հասկանում, թվաբանություն չեն սովորեցրել:

Հասմիկ Հովհաննիսյանը նաև ընդգծեց Հայաստանում մոտ 700 ուսուցչի թափուր տեղերի խնդիրը: «Դասավանդիր հանուն Հայաստանի» կրթական հիմնադրամն իր փորձից է պարզել, որ հեռավոր գյուղեր գործուղվող ուսուցիչները դասավանդում են առարկաներ, որոնք 5-6 տարի առհասարակ չեն դասավանդվել:

«Դասավանդիր հանուն Հայաստանի» կրթական հիմնադրամի կարիերայի զարգացման համակարգողն ուշադրություն հրավիրեց խնդրին, որ  ուսուցիչների 50 տոկոսը հատում է կենսաթոշակային տարիքը. նրանց փոխարինելու խնդիրը կա, սակայն պոտենցիալի բացակայությունն ակնհայտ է: Հենց այս խնդիրներից դրդված է հիմնադրամը հեռավոր համայնքներ ուղարկում վերապատրաստված երիտասարդ կադրերի՝ հատուկ նշանակություն տալով արվեստի և մշակույթի կրթության հարցերին:

Սովորել մարդկայինը

ԵՊՀ կիրառական սոցիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ Արթուր Աթանեսյանը սովորելուն անդրադարձավ՝ վկայակոչելով ամենապարզ հարցերը: Շեշտադրեց քաղաքի և գյուղի երեխաների պայմանները, կրթության ու մշակույթի համար անհրաժեշտ միջավայրերը, ամենապարզ իրավիճակներում ընտրության արդյունավետությունը, մտածված շփումները, երեխաներին ամռանը գյուղ ուղարկելու՝ կապանցիների առաջարկը, նաև՝ գրքերի փոխարեն հեռախոսներով տարվելու գայթակղությունը:

Հայկական հոգևոր երաժշտություն. «Ճարտար»

Սահմանամերձ Խաչիկ գյուղում անցկացված «Արև է ելել» կրթամշակութային ծրագրի երրորդ միջոցառման շրջանակում Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում հայկական հոգևոր երաժշտության նմուշներ պարգևեց «Ճարտար» երգչախումբը. խմբավար՝ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Տաթևիկ Շախկուլյան:

Աշոտ Բլեյան. հոգևոր արժեքները՝ հանրակրթության մեջ

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ղեկավար Աշոտ Բլեյանը ուսուցիչներին կոչ արեց երեխաներին իրենց օրինակով հասանելի դարձնել շարականները:

Աղվեսիկ

«Կայթ» կրթամշակութային հասարակական կազմակերպությունը Հայրիկ Մուրադյանի 120-րդ տարեդարձի առթիվ ներկայացրեց «Աղվեսիկ» համերգային ծրագրի նմուշներ:

Կրթության, մշակույթի ու արվեստի առաջնահերթության հարցում համախոհ կազմակերպություններն ու անհատները պայմանավորվեցին մարզերի հեռավոր գյուղերը պահել ուշադրության կենտրոնում հատկապոս նկատի ունենալով, որ սահմանամերձ բնակավայրերը 2020-ից հետո նկատելիորեն  ավելացել են:

Անուշ Մարտիրոսյան