Միգրացիան՝ պայմանավորված տնտեսական, քաղաքական անկայունությամբ կամ ցանկացած այլ պատճառով, մարտահրավեր է կրթական տարբեր համակարգերին:

Հայաստանը նույնպես բախվեց մի շարք խնդիրների, երբ ստիպված եղավ կառավարել Արցախից բռնի տեղահանվածների ներհոսքը, հատկապես՝ երեխաներին կրթական համակարգում ինտեգրելու առումով։ Չնայած հումանիտար աջակցություն ցուցաբերելու մեծ ջանքերին, տեղահանված երեխաների ինտեգրման հարցերը հայկական դպրոցներում բացահայտեցին մի շարք համակարգային խնդիրներ։

Թեև սկզբում Հայաստանը կենտրոնացած էր առաջին օգնությունը տրամադրելու և ժամանակավոր լուծումներ գտնելու վրա, ակնհայտորեն բացակայում էր երկարաժամկետ ինտեգրման պլանավորումը։ Հետևանքն անմիջականորեն դրսեևորվեց. տեղահանված շատ երեխաներ անորոշության մեջ էին իրենց (կրթական) ապագայի վերաբերյալ հարցերում։

Դպրոցները պատշաճ կերպով պատրաստված չէին մեծ թվով աշակերտներ ընդունելուն: Դա հանգեցրեց դասարանների գերբեռնվածությանը և ռեսուրսների սղությանը։

Հատուկ ուշադրության էր արժանի հանգամանքը, որ դպրոցական և նախադպրոցական տարիքի 30 հազար երեխաներ սարսափելի իրադարձությունների ականատեսn էին և ստիպված են լքել իրենց տները։ Ի տարբերություն առաջին անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերելուն, պետությունը՝ ի դեմս կրթական համակարգի, չկարողացավ դրսևորել համապարփակ հոգեբանական և սոցիալական աջակցություն: Չնայած որոշ դպրոցներում տրամադրվել են տարրական խորհրդատվական ծառայություններ, համակարգված միջոցներ չկային՝ բազմաթիվ դժվարություններով անցած երեխաների հուզական և հոգեբանական կարիքների պայմաններում։

Պատճառները

ՀՀ կրթական հաստատություններում դասավանդողները հիմնականում պատրաստված չէին փախստական երեխաների հատուկ կարիքների ապահովմանը։ Գերբեռնված լինելով մեծ դասարաններով և չունենալով հատուկ պատրաստվածություն՝ ուսուցիչները դժվարանում էին առաջարկել անհատական մոտեցում, որն անհրաժեշտ էր տեղահանված երեխաներին։

Կրթական համակարգը ոչ միայն չէր նախապատրաստել դասավանդողներին, այլև վերջիններս էլ բավարար չափով նախաձեռնողականություն չցուցաբերեցին անգամ ներգաղթի դրամատիկ օրերին:

Որքան էլ տարօրինակ է, Հայաստանում չկան նաև միգրանտ կամ փախստական ոչ հայալեզու ​​երեխաներին դպրոցական համակարգին ինտեգրվելուն օգնող ծրագրեր: Արտասահմանից ժամանող շատ ընտանիքներ, այդ թվում՝ հարևան տարածաշրջաններից հակամարտությունների պատճառով գաղթածները, լեզվական աջակցության բացակայության պատճառով բախվում են անվճար հանրային կրթություն ստանալու զգալի խոչընդոտների: Առանց հայերենը որպես երկրորդ լեզու ուսուցանելու մասնագիտացված գործիքների կամ ռեսուրսների, այս երեխաները հաճախ այլընտրանք չունեն: Մնում է միայն հրաժարվել պետական ​​դպրոցից և դիմել թանկարժեք մասնավոր դպրոցներին, որոնք կարող են անհատական լեզվական ընտրություն կամ օգնություն առաջարկել: Բայց սա էլ, բնականաբար, հասանելի չի կարող լինել բոլորին:

ԵՄ եկրների փորձը

Ի հակադրություն, Եվրամիությունը զգալի առաջընթաց է գրանցել միգրանտներին և փախստականներին կրթության ոլորտում ինտեգրելու հարցում: ԵՄ անդամ շատ երկրներ մշակել են համապարփակ ռազմավարություններ միգրանտ երեխաներին իրենց կրթական համակարգերում ինտեգրելու համար՝ կենտրոնանալով ներառականության, լեզվի ուսուցման և մշակութային զգայունության վրա:

Գերմանիայի մոտեցումը

Գերմանիան, որը վերջին տարիներին Եվրոպայում ամենամեծ թվով փախստականներ ընդունած երկրներից մեկն է, մշակել է հատուկ քաղաքականություն՝ փախստական ​​և միգրանտ երեխաներին իր կրթական համակարգում ինտեգրելու համար:

Գերմանական «Willkommensklassen»-ները առանձնացված անցումային դասարաններ են, որտեղ նոր ժամանած երեխաները նախքան հիմնական կրթության անցնելը ստանում են համակարգված և ակտիվ լեզվական ուսուցում: Այս մոդելը միգրանտ երեխաներին թույլ է տալիս զարգացնել լեզվական կարողություններն՝ աստիճանաբար իրենց հասակակիցների հետ ինտեգրվելով սովորական դասարաններում: Գերմանիան ոչ միայն շեշտը դնում է լեզուների ուսուցման վրա, այլև տրամադրում է հոգեբանական և սոցիալական աջակցություն՝ բազմաթիվ փախստականների դեպքում առկա տրավմայի վերացման համար:

Տարբեր մշակույթներն ու լեզուները՝ Շվեդիայում

Շվեդիան մեծ ուշադրություն է դարձնում բազմամշակութայնության և բազմալեզվության վրա: Շվեդիայի դպրոցները, բացի նրանից, որ երեխաներին առաջարկում են շվեդերենի՝ որպես օտար լեզվի ակտիվ ուսուցում, պարտավորվել են միգրանտ երեխաներին իրենց մայրենի լեզվի դասեր առաջարկել՝ թույլ տալով պահպանել իրենց մայրենի լեզուն և մշակութային ինքնությունը։ Ավելին, Շվեդիան առաջարկում է համապարփակ աջակցություն՝ ուսուցիչներին: Կազմակերպում են վերապատրաստումներ, որոնք ապահովում են տարբեր մշակութային հիմքեր ունեցող երեխաներից կազմված դասարաններում կարիքներին համապատասխան ուսուցման հմտությունները:

Հայաստանի անելիքը

Հայաստանն ունի հնարավորություն ուսումնասիրելու և հարմարեցնելու այս մոդելները՝ ստեղծելով ոչ միայն ժամանակավոր լուծումներ, այլև կայուն ու ներառական կրթական միջավայր, որը կապահովի հավասար կրթական հնարավորություններ՝ բոլոր երեխաների համար:

ԵՄ երկրներն այս մոդելները մշակել են իրական կյանքում ի հայտ եկած կարիքների հիմքով: Հայաստանում դեռ չի նշմարվում պետական մարմինների գիտակցությունն ու նախաձեռնողականությունը: Սակայն, երբեք էլ ուշ չէ ինչ-որ բան սկզբնական կետից նախաձեռնելու համար:

Լիլիթ Ավագյան