«Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը պետք է ստեղծեր մի հանձնաժողով կամ աշխատանքային խումբ, որ 2023թ․ սեպտեմբերին Արցախից բռնի տեղահանված ուսանողներին ուղղորդեր, թե Հայաստանում որտեղ շարունակեն իրենց ուսումը, որը համապատասխաներ մինչ այդ իրենց ստացած կրթությանը։ Որ Հայաստանում ասեին՝ հենց այս ուսումնական հաստատությունը համարժեք է Արցախում քո ստացած գիտելիքներին։ Արցախի ուսանողներից շատերը չգիտեին, թե կրթական ինչ հաստատություններ կան Հայաստանում, և որտեղ կարող են շարունակել կիսատ թողած ուսումը»,- ասում է կրթության փորձագետ Նելլի Հայրապետյանը։

17-ամյա Անի Ներսիսյանն անցած աշնանը Հայաստան տեղափոխվելուց հետո փորձել է շարունակել Արցախում ստացած իր խոհարարական կրթությունը և ընդունվել է արհեստագործական ուսումնարան։ Սակայն շատ արագ պարզել է, որ այնտեղ առկա նյութատեխնիկական բազան չի համապատասխանում իր կրթական կարիքներին։ Մինչ սեպտեմբերի 19-ի մեկօրյա պատերազմը Անին եղել է Ստեփանակերտի «Անտոնիա Արսլան» հայ-իտալական կրթահամալիրի «Խոհարարական գործ» բաժնի ուսանող և սովորել է ավելի լավ պայմաններում։ Իսկ Հայաստանում, չստանալով համարժեք կրթություն, ստիպված դուրս է եկել ուսումնարանից և ընդունվել է ավագ դպրոց։

Բայց արդյո՞ք Հայաստանում միայն ուսումնարանն է խոհարարական գիտելիքներ տալիս։ Անգամ համացանցում կարելի է հանդիպել բազմաթիվ մասնավոր նախաձեռնությունների, որոնք խոհարարական գիտելիքներ, հմտություններ ստանալու և փորձ ձեռք բերելու հնարավորություն են տալիս։ Իհարկե, վճարովի հիմունքներով։ Ռեստորանների, սրճարանների, պանդոկների ցանցեր կան, որտեղ նույնպես հնարավոր է խոհարարական հմտություններ յուրացնել։

Մասնավոր շատ ընկերություններ արցախցիներին օգնելու պատրաստակամություն էին հայտնել։ Եվ դժվար թե խոհարարական գիտելիքներ ու փորձ տվող ընկերություններն Անիին չընդառաջեին։ Ընդամենը ԿԳՄՍՆ-ն պետք է դա կազմակերպեր և ուղղորդեր նրան։ Թեկուզ մի քանի ամիս կամ կես տարի փոխհատուցելով նաև ուսման վարձավճար։

ԿԳՄՍ-ն, պատասխանելով «Մեդիան հանուն կրթության» ՀԿ հարցմանը, գրել է, որ 2023թ․ սեպտեմբերի 19-ից հետո ՀՀ նախնական /արհեստագործական/ և միջին մասնագիտական պետական և ոչ պետական ուսումնական հաստատություններում իրենց ուսումը շարունակում են արցախցի շուրջ 1288 ուսանողներ։ Բռնի տեղահանված շուրջ 1800 ուսանող էլ ուսումը շարունակում է ՀՀ բուհերում։ Նախարարությունից տեղեկացնում են, որ կառավարության որոշումով լուծվել է նաև այդ ուսանողների ուսման վարձի խնդիրը։ «ՀՀ կառավարության 2023թ․ հոկտեմբերի 12-ի N-1762-L որոշման համաձայն՝ 2023թ․ սեպտեմբերի 19-ից հետո ԼՂ-ից բռնի տեղահանված ԼՂ նախնական և միջին, բարձրագույն մասնագիտական կրթական ծրագրեր իրականացրած ուսումնական հաստատությունների առկա և հեռակա ուսուցման համակարգի ուսանողներին տրամադրվել է կրթաթոշակ, որը, համաձայն ուսանողի և ուսումնական հաստատության միջև կնքված պայմանագրի, փոխանցվել է ուսումնական հաստատությանը 2023-2024թթ․ ուստարվա ուսման վճարը հոգալու նպատակով»,- նշված է ԿԳՄՍՆ պատասխանի մեջ։

Նելլի Հայրապետյանը ընդունում է, որ Հայաստանի կառավարությունը քայլեր արել է, որ արցախցի ուսանողները կարողանան իրենց ուսումը շարունակել, բայց հավելում է, որ ընտրված կարգավորումները շատ ընդհանուր են։ Մինչդեռ Հայաստան տեղափոխվածների մեջ կարող են լինել և վստահաբար կան շատերը, որոնց նկատմամբ պետք էր անհատական մոտեցում ցուցաբերել, որ հայրենիքը, տունը և այլ հնարավորություններ կորցրած երիտասարդի համար գոնե կրթության շարունակությունը հնարավորինս համարժեք լիներ։

Իհարկե, թե՛ Հայաստանում, թե՛ Արցախում ոչ բոլոր ուսումնական հաստատություններն են հագեցած լիարժեք նյութատեխնիկական բազայով, բայց Անիի դեպքում ուսման շարունակությունն ավելի համարժեք դարձնելու հնարավորություն հաստատ կար։ «Դրա համար նախարարությունը նախ պետք է համապատասխան մարմին՝ հանձնաժողով կամ աշխատանքային խումբ ձևավորեր և այնտեղ ներգրավեր ոլորտի պաշտոնյաների, փորձագետների, հոգեբանների, սոցիոլոգների։ Մարդիկ էլ դիմեին ու այդ մարմնի միջոցով իրենց խնդիրներին ավելի համարժեք լուծումներ գտնեին»,- ասում է փորձագետը։

Արցախցիները նաև հոգեբանական աջակցություն կստանային, որի կարիքը շատ են ունեցել ու հիմա էլ ունեն։ Եվ դա կլիներ նրանց օգնելու, նրանց խնդիրներին ավելի ճիշտ լուծում տալու, ինչպես նաև նոր իրավիճակին ինտեգրվելու ավելի արդյունավետ միջոց։

Արմինե Ավետյան