The allocation of the school education budget forms the foundation of each country’s educational policy. Through effective budget management, it is possible to ensure the quality, accessibility, and inclusivity of education.

France, Sweden, Germany, and Finland demonstrate diverse and interesting approaches to financing school education. These differences are often shaped by cultural, economic, and political priorities.

The study of data from the World Bank and the OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) provides an insightful perspective on the choices different countries make in allocating their school education budgets.

Finland allocates approximately 5.5% of its GDP to education, according to the OECD Finland Report, focusing on teacher quality, language integration, and equitable distribution of resources.

France, according to the OECD France Report, allocates approximately 5.3% of its GDP to education, emphasizing teacher salaries and infrastructure development. However, the country continues to face challenges in integrating migrants into the education system.

Germany, according to the OECD Germany Report, spends approximately 4.9% of its GDP on education, with a focus on vocational education and dual learning systems.

Sweden, based on data documented in the OECD Sweden Report, allocates around 7.3% of its GDP to education, prioritizing equal access, inclusivity, and multilingual support.

Indicators by Country:

Let՛s examine the specific sectoral preferences in school education within EU countries:

Finland

Finland is considered one of the best examples of education systems, often highlighted in OECD and UNESCO reports for its strong focus on teacher training.

Teacher Training

In Finland, becoming a teacher requires not only a high academic standard but also a five-year specialized training and licensing program that combines both professional knowledge and practical skills. The state invests in long-term professional development programs, allocating 25% of the education budget to this purpose.

Digital Education

Finland makes significant investments in digital education, dedicating 10% of its budget to the implementation of innovative technologies. See Figure 2.

France

According to the above mentioned report on France, a significant portion of the general education budget is allocated to teacher salaries and infrastructure development. This approach reflects the country’s goals to provide quality education for all students, regardless of their socio-economic or cultural background.

Salaries and Training

In France, expenditures for teachers (approximately 40%) include not only base salaries but also training programs funded by the budget.

Language Integration

Integrating migrant students is a key priority of France’s education system. The UPE2A program (Unité Pédagogique pour Élèves Allophones nouvellement Arrivés), funded by the state budget, is specifically designed for linguistic and cultural integration. This program provides intensive French language instruction tailored to the needs of newly arrived students. Through language integration, the country aims to create equal educational opportunities for all.

Infrastructure

In France, improving the physical conditions of educational institutions is also a key focus. Approximately 25% of the education budget is allocated to infrastructure development. This investment enables the modernization of schools and the provision of a conducive learning environment. See Figure 3:

Sweden

According to the OECD Sweden Report, Sweden’s general education budget is primarily focused on ensuring equality and inclusivity. This approach is reflected across all levels of education, including special needs education and specific programs for socially vulnerable groups.

School Meals

30 % of the general education budget is allocated to providing free, healthy school meals accessible to all. This initiative serves as a cornerstone of Sweden’s educational equality policy. The provision of free meals promotes both the health and academic well-being of students.

Special Needs

20 % of the budget is allocated to the education of children with special needs, including the training of specialized teachers and the provision of adapted educational materials.

Multilingualism

In Sweden, multilingual support programs also constitute a significant portion of the budget. These programs play a crucial role for children from migrant families who attend school in a multilingual environment and have the opportunity to learn their mother tongue. See Figure 4:

Germany

Germany has implemented a globally renowned and content-rich dual education model, which combines learning with practical training. This model fosters students’ professional development while simultaneously establishing a strong connection with the labor market.

A significant portion of the budget (around 40%) is allocated to maintaining and developing this system. This includes specialized teacher training and the involvement of relevant professionals.

Infrastructure

30 % of the budget is spent on the development of educational infrastructure. Germany invests heavily in the modernization of schools and the implementation of technologies. This approach serves as a guarantee for student success. See Figure 5:

The overall picture, expressed through actual data, shows that budget allocation cannot be assessed solely based on numerical proportions.

For Armenia, it is crucial to develop a budget allocation policy that considers both domestic priorities and international experience. The focus should not only be on increasing the budget volume but also on selecting the right sectors that can have a long-term impact.

The experience of 4 EU countries suggests the following:

Armenia faces the need for innovative yet high-quality reforms in the education sector. Combining national goals with international best practices can lead to a more modern and effective education system.

Lilit Avagyan

Հանրակրթության բյուջեի բաշխումը յուրաքանչյուր երկրի կրթական քաղաքականության հիմքն է։ Բյուջեի արդյունավետ կառավարման շնորհիվ հնարավոր է ապահովել կրթության որակը, հասանելիությունն ու ներառականությունը։

Ֆրանսիան, Շվեդիան, Գերմանիան և Ֆինլանդիան ցուցաբերում են տարբերակված և հետաքրքիր մոտեցումներ հանրակրթության ֆինանսավորմանը։ Այս տարբերությունները հաճախ պայմանավորված են մշակութային, տնտեսական և քաղաքական առաջնահերթություններով:

Համաշխարհային բանկի և ՏՀԶԿ-ի (Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպություն) տվյալների ուսումնասիրությունը հետաքրքիր պատկեր է ամբողջացնում՝ կապված հանրակրթության բյուջեի բաշխման հարցում տարբեր երկրների ընտրության հետ:

Ֆինլանդիան, ըստ ՏՀԶԿ զեկույցի (OECD Finland report), ՀՆԱ-ի մոտ 5.5%-ը ծախսում է կրթության վրա՝ կենտրոնանալով ուսուցիչների որակի, լեզվի ինտեգրման և ռեսուրսների արդար բաշխման վրա։

Ֆրանսիան, ըստ ՏՀԶԿ-ի զեկույցի (OECD Frannce report),  ՀՆԱ-ի մոտ 5.3%-ը հատկացնում է կրթությանը՝ շեշտը դնելով ուսուցիչների աշխատավարձերի և ենթակառուցվածքների զարգացման վրա, սակայն շարունակում է բախվել միգրանտների ինտեգրման մարտահրավերներին։

Գերմանիան, նույն կազմակերպության զեկույցի համաձայն (OECD Germany report), ծախսում է ՀՆԱ-ի մոտ 4.9%-ը՝ շեշտը դնելով մասնագիտական կրթության և դուալ ուսումնական համակարգերի վրա:

Շվեդիան, ըստ զեկույցով փաստարկված տվյալների (OECD Sweden report), հատկացնում է ՀՆԱ-ի մոտ 7․3 %-ը՝ կենտրոնանալով հավասար հասանելիության, ներառականության և բազմալեզու աջակցության վրա։

Երկրների վերաբերյալ ցուցանիշները՝ պատկեր 1-ով։

Դիտարկենք ԵՄ երկրներում հանրակրթության նեղ ոլորտային նախընտրությունները:

Ֆինլանդիա

Ֆինլանդիան համարվում է կրթական լավագույն օրինակներից մեկը՝ հաճախ ընդգծվելով ՏՀԶԿ-ի և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի զեկույցներում՝ ուսուցիչների պատրաստման վրա կենտրոնացրած մեծ ուշադրության շնորհիվ:

Ուսուցիչների պատրաստում

Ֆինլանդիայում ուսուցիչ լինելը պահանջում է ոչ միայն բարձր ակադեմիական մակարդակ, այլև 5-ամյա հատուկ պատրաստում և լիցենզավորում, որը ներառում է թե՛ մասնագիտական գիտելիքներ, թե՛ գործնական հմտություններ։ Պետությունը ներդնում է երկարաժամկետ վերապատրաստման ծրագրեր՝ բյուջեի 25%-ը հատկացնելով այս նպատակին։

Թվային կրթություն

Ֆինլանդիան մեծապես ներդրում է կատարում թվային կրթության ոլորտում՝ բյուջեի 10%-ը ուղղելով նորարարական տեխնոլոգիաների կիրառմանը։ Տես՝ պատկեր 2։

Ֆրանսիա

Ըստ Ֆրանսիայի վերաբերյալ վերոնշյալ զեկույցի, այս երկիրը հանրակրթության բյուջեի զգալի մասը հատկացնում է ուսուցիչների աշխատավարձերին և ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Նման մոտեցումն արտացոլում է երկրի նպատակները՝ ապահովել որակյալ կրթություն բոլոր աշակերտների համար՝ անկախ նրանց սոցիալ-տնտեսական կամ մշակութային ծագումից։

Աշխատավարձ և վերապատրաստում

Ֆրանսիայում ուսուցիչների համար նախատեսված ծախսերը (մոտ 40%) ընդգրկում են ոչ միայն հիմնական աշխատավարձերը, այլև վերապատրաստման ծրագրերը, որոնք ֆինանսավորվում են բյուջեից։

Լեզվական ինտեգրում

Միգրանտ աշակերտների ինտեգրումը Ֆրանսիայի հանրակրթության համակարգի առաջնահերթություններից է։ UPE2A ծրագիրը (Unité Pédagogique pour Élèves Allophones nouvellement Arrivés), որը ֆինանսավորվում է պետական բյուջեից, հատուկ նախատեսված է լեզվական և մշակութային ինտեգրման համար։ Այս ծրագիրն ապահովում է ֆրանսերենի ինտենսիվ ուսուցում՝ հաշվի առնելով նոր ժամանած աշակերտների կարիքները։  Նպատակն է լեզվական ինտեգրման միջոցով ստեղծել հավասար կրթական հնարավորություններ։

Ենթակառուցվածքներ

Ֆրանսիայում ուշադրության կենտրոնում է նաև կրթական հաստատությունների ֆիզիկական պայմանների բարելավումը։ Ենթակառուցվածքների զարգացման համար հատկացվում է կրթության բյուջեի 25%-ը: Դա թույլ է տալիս արդիականացնել դպրոցները և ապահովել ուսուցման համապատասխան միջավայր։ Տես՝ պատկեր 3։

Շվեդիա

Շվեդիայի հանրակրթության բյուջեն, ըստ զեկույցի (OECD Sweden report), հիմնականում կենտրոնացած է հավասարության և ներառականության ապահովման վրա։ Այս մոտեցումը արտահայտվում է կրթության բոլոր մակարդակներում՝ ներառելով ինչպես հատուկ կարիք ունեցողների կրթությունը, այնպես էլ սոցիալապես խոցելի խմբերի համար նախատեսված հատուկ ծրագրերը։

Դպրոցական սնունդ

Հանրակրթության բյուջեի 30%-ը ուղղվում է բոլորի համար հասանելի դպրոցական առողջ սննդի անվճար տրամադրմանը: Այս հանգամանքը Շվեդիայի կրթական իրավունքի փաստացի հավասարության հիմնասյունն է։ Սննդի անվճար տրամադրումը խթանում է աշակերտների առողջական և ակադեմիական բարեկեցությունը։

Հատուկ կարիք

Բյուջեի 20%-ը հատկացվում է հատուկ կարիք ունեցող երեխաների կրթությանը, ներառյալ հատուկ հմտությունների տիրապետող ուսուցիչների պատրաստումը և հարմարեցված կրթական նյութերի տրամադրումը։

Բազմալեզվություն

Շվեդիայում բազմալեզու աջակցության ծրագրերը ևս կազմում են բյուջեի կարևոր մասը։ Սա հատկապես նշանակալի դեր ունի միգրանտ ընտանիքների երեխաների համար, որոնք դպրոց հաճախում են բազմալեզու միջավայրում և ունեն իրենց մայրենի լեզուն սովորելու հնարավորություն։ Տես՝ պատկեր 4։

Գերմանիա

Գերմանիան իր կրթական համակարգում ներդրել է աշխարհի մակարդակով և բովանդակությամբ բացառիկ դուալ կրթական մոդելը, որն ընդգրկում է ուսուցումն ու պրակտիկան։ Այս մոդելը նպաստում է աշակերտների մասնագիտական զարգացմանը՝ միաժամանակ կապ հաստատելով աշխատաշուկայի հետ։

Բյուջեի զգալի մասը (մոտ 40 %) հատկացվում է այս համակարգի պահպանմանը և զարգացմանը։ Այս ծրագրի մեջ է մտնում նաև հատուկ կարիքի պահանջներին համապատասխան ուսուցիչների պատրաստումը և մասնագետների ներգրավումը։

Ենթակառուցվածքներ

Կրթական ենթակառուցվածքների զարգացման վրա ծախսվում է բյուջեի 30%-ը։ Գերմանիան մեծապես ներդրում է կատարում դպրոցների արդիականացման և տեխնոլոգիաների կիրառման ոլորտներում։ Այս մոտեցումը ուսանողների հաջողության երաշխիքն է: Տես՝ պատկեր 5։

Փաստացի տվյալներով արտահայտված ընդհանուր պատկերը ցույց է տալիս, որ բյուջեի բաշխումը չի կարող դիտարկվել միայն թվային հարաբերակցությամբ։

Հայաստանի համար կարևոր է ձևավորել բյուջեի բաշխման քաղաքականությունը՝ հաշվի առնելով ինչպես ներքին առաջնահերթությունները, այնպես էլ միջազգային փորձը։ Շեշտը պետք է դնել ոչ միայն բյուջեի ծավալի ավելացման վրա, այլև այն ոլորտների ճիշտ ընտրության, որոնք կարող են երկարաժամկետ ազդեցություն ունենալ։

ԵՄ 4 երկրի փորձը հուշում է՝

Հայաստանը կանգնած է կրթության ոլորտում նորարարական, միևնույն ժամանակ՝ որակյալ բարեփոխումների կարիքի առջև։ Համադրելով ազգային նպատակները և միջազգային լավագույն փորձը՝ կարելի է ձևավորել ավելի արդիական և արդյունավետ կրթական համակարգ։

Լիլիթ Ավագյան